จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis)

จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis)

จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis)
จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis)

โรคจมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ เกิดขึ้นจากร่างกายมีปฏิกิริยากับสารก่อภูมิแพ้ในอากาศที่สูดหายใจเข้าไป ทำให้มีอาการจามบ่อยครั้ง มีน้ำมูกไหล คัดจมูกเป็นประจำ หรือคันตา คันปาก คันที่ผิวหนังบ่อยครั้ง โดยผู้ป่วยอาจมีอาการบางฤดูกาล หรือมีอาการตลอดทั้งปี

ภาพรวม

ถ้าคุณมีอาการจามบ่อยครั้ง มีน้ำมูกไหลหรือคัดจมูกเป็นประจำ หรือมีอาการคันตา คันปาก คันที่ผิวหนัง คุณอาจมีอาการของโรคจมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ (allergic rhinitis) ซึ่งเป็นโรคที่พบได้บ่อย และมีคนป่วยเป็นโรคนี้จำนวนมาก

จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ ก็เหมือนกับอาการผื่นที่ผิวหนังและโรคภูมิแพ้อื่นๆ ซึ่งเกิดขึ้นเนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายมีความไวในการตอบสนองต่อสารก่อโรคภูมิแพ้ที่อยู่ในสิ่งแวดล้อมมากกว่าปกติ ซึ่งปกติแล้วสารก่อโรคภูมิแพ้นี้จะไม่ทำให้เกิดปัญหาในคนส่วนใหญ่ แต่ในคนที่เป็นโรคภูมิแพ้จะมีอาการเกิดขึ้น

จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ อาจเรียกอีกอย่างว่า ไข้ละอองฟาง (hay fever) แต่คุณไม่จำเป็นต้องสัมผัสกับละอองฟาง ละอองหญ้า ก็สามารถมีอาการได้ และตรงกันข้ามกับชื่อ คือคุณไม่จำเป็นต้องมีไข้ ก็มีอาการของโรคนี้ได้เช่นกัน

จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ:

  • ชนิด seasonal: คือมีอาการมีช่วงเวลาที่สารก่อภูมิแพ้ในอากาศมาก คือมีอาการในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง หรือฤดูใดฤดูหนึ่งเท่านั้น โดยจะพบว่าผู้ป่วยจะมีอาการในฤดูใบไม้ผลิ ฤดูร้อน และช่วงต้นของฤดูใบไม้ร่วง ซึ่งผู้ป่วยจะมีการตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้ที่อยู่ในอากาศ สปอร์ของเชื้อรา และเกสรหญ้า ดอกไม้ วัชพืช
  • ชนิด perennial: คือผู้ป่วยจะมีอาการจมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ตลอดทั้งปี ซึ่งมักมีสาเหตุจากตัวไรฝุ่น ขนสัตว์ หรือรังแคสัตว์ แมลงสาบ หรือเชื้อรา ส่วนอาการแพ้อาหารไม่ค่อยทำให้มีอาการทางจมูก

ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการของจมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ทั้งสองประเภท คือมีอาการตลอดทั้งปี แต่จะมีอาการแย่ลงเมื่อต้องอยู่ในฤดูกาลที่มีเกสรดอกไม้ปริมาณมากในอากาศ นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นๆ ที่ไม่ใช่การแพ้ที่ทำให้เกิดอาการเยื่อจมูกอักเสบได้ด้วยเช่นกัน

อาการของไข้ละอองฟาง:

  • น้ำมูกไหล
  • คันตา, ปาก หรือผิวหนัง
  • จาม
  • คัดจมูก ซึ่งเกิดจากการอุดกั้นหรือการบวมของจมูก
  • อ่อนเพลีย (มักถูกรายงานว่าเป็นเพราะมีคุณภาพการนอนหลับแย่อันเนื่องจากจมูกอุดตัน)

ปัจจัยกระตุ้นให้เกิดอาการ:

  • สารก่อภูมิแพ้ภายนอกบ้าน (นอกอาคาร) เช่น เกสรจากหญ้า วัชพืช ดอกไม้
  • สารก่อภูมิแพ้ภายในบ้าน ภายในที่ทำงาน (ภายในอาคาร) เช่น ขนสัตว์ หรือรังแคสัตว์ ตัวไรฝุ่น และเชื้อรา
  • สารก่อระคายเคือง เช่น ควันบุหรี่ น้ำหอม ไอเสียจากเครื่องยนต์ดีเซล

การจัดการและการรักษา:

ให้หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นให้เกิดอาการโดยการปรับเปลี่ยนสภาพสิ่งแวดล้อมภายในบ้านและปรับพฤติกรรมของตนเอง

  • ปิดหน้าต่างในฤดูที่มีเกสรดอกไม้ปริมาณมากในอากาศ และใช้เครื่องปรับอากาศในบ้านและในรถแทน
  • สวมแว่นตา หรือแว่นตากันแดดเมื่อต้องอยู่นอกอาคาร เพื่อลดการสัมผัสของละอองเกสรกับดวงตา
  • เลือกใช้ปลอกหมอน ผ้าปูที่นอน และเครื่องนอนต่างๆ ที่เป็นชนิดปลอดไรฝุ่น เพื่อลดการสัมผัสกับตัวไรฝุ่น และใช้เครื่องกำจัดความชื้นภายในบ้าน เพื่อควบคุมไม่ให้เชื้อราเจริญเติบโต (ถ้าคุณได้กลิ่นเหม็นอับชื้น แสดงว่ามีแนวโน้มที่จะมีเชื้อราขึ้นในบ้าน)
  • ล้างมือหลังเล่นกับสัตว์หรือสัมผัสกับสัตว์เสมอ และควรมีคนที่ไม่แพ้สัตว์เลี้ยงคอยช่วยดูแลสัตว์เลี้ยงแทนคุณ โดยควรเลี้ยงสัตว์เลี้ยงที่บริเวณอากาศถ่ายเทดีหรือนอกบ้าน

 

ควบคุมบางอาการที่เกิดขึ้นด้วยยาที่มีขายตามร้านยา:

  • ยาบรรเทาอาการคัดจมูก (Decongestants)
  • ยาแก้แพ้ (Antihistamines) ชนิดหยอดตา, พ่นจมูก, หรือชนิดรับประทาน

เข้าพบแพทย์โรคภูมิแพ้ เพื่อรับยาจากแพทย์ ซึ่งจะมีประสิทธิภาพมากกว่า:

  • ยาแก้แพ้ ชนิด หยอดตา, พ่นจมูก และชนิดรับประทาน
  • การรักษาด้วยภูมิคุ้มกันบำบัด (immunotherapy)

อาการ

จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ หรือรู้จักกันในอีกชื่อว่า ไข้ละอองฟาง คือกลุ่มอาการที่เกิดขึ้นกับจมูก แต่อย่าเข้าใจผิดจากชื่อ เพราะคุณไม่จำเป็นต้องสัมผัสกับละอองฟาง ละอองหญ้า ก็มีอาการได้ และแม้ว่าชื่อโรคจะมีคำว่าไข้ แต่โรคนี้ก็ไม่ค่อยมีอาการไข้

ผู้ป่วยโรคจมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้มักมีอาการจากการสูดเอาสารก่อภูมิแพ้ที่อยู่ในอากาศเข้าไป เช่น ละอองเกสร หรือฝุ่นละออง

เมื่อผู้ป่วยที่มีความไวสูดเอาสารก่อภูมิแพ้ (allergen) เข้าไปทางจมูก ระบบภูมิคุ้มกันของผู้ป่วยจะตอบสนองด้วยอาการดังนี้ (เรียงลำดับตามอาการที่พบบ่อย):

  • คัดจมูก เนื่องจากมีการอุดกั้นของจมูกหรือจมูกบวม
  • คัน มักพบที่จมูก ปาก ตา ลำคอ หรือผิวหนัง
  • เปลือกตาบวม
  • จาม
  • ไอ

อาการอาจเป็นมากขึ้นเมื่อถูกกระตุ้นโดยสารก่อระคายเคือง (irritants) เช่น

  • ควันบุหรี่
  • กลิ่นเหม็น เช่น น้ำหอม หรือ สเปรย์ใส่ผม และควัน
  • เครื่องสำอาง
  • ผงซักฟอก
  • น้ำยาทำความสะอาด, คลอรีนในสระว่ายน้ำ, ไอเสียจากรถยนต์ และมลพิษในอากาศ (เช่น โอโซน)

จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ แบ่งเป็น 2 ประเภท:

  • ชนิดมีอาการเฉพาะช่วง (seasonal): คือผู้ป่วยจะมีอาการเฉพาะช่วง เฉพาะฤดูกาล ได้แก่ ฤดูใบไม้ผลิ ฤดูร้อน และช่วงต้นของฤดูใบไม้ร่วง ผู้ป่วยจะตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้ที่อยู่ในอากาศ เช่น สปอร์ของเชื้อรา เกสรหญ้า ดอกไม้ วัชพืช
  • ชนิดที่มีอาการตลอดทั้งปี (perennial): คือผู้ป่วยจะมีอาการตลอดทั้งปี โดยจะตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้ คือ ตัวไรฝุ่น ขนสัตว์ หรือรังแค แมลงสาบ หรือเชื้อรา

จมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้มีความสัมพันธ์กับ:

  • ไม่มีสมาธิในการเรียนหรือการทำงาน
  • ไม่สามารถดำเนินชีวิตประจำวันได้ตามปกติ
  • ลดความสามารถในการตัดสินใจ
  • การประสานงานกันระหว่างตาและมือแย่ลง
  • ปัญหาเกี่ยวกับความจำ
  • รู้สึกหงุดหงิด
  • ปัญหาเกี่ยวกับการนอนหลับ
  • อ่อนเพลีย
  • ขาดเรียนหรือขาดงาน
  • เกิดอุบัติเหตุทางรถยนต์มากขึ้น
  • เกิดอุบัติเหตุขณะเรียนหรือทำงานมากขึ้น

ผู้ปกครองของเด็กที่เป็นจมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้ให้ข้อมูลว่า เด็กจะมีอารมณ์หงุดหงิด เจ้าอารมณ์มากกว่าปกติในช่วงฤดูที่มีอาการภูมิแพ้ เนื่องจากเด็กๆ ไม่สามารถบอกอาการได้ทางวาจา แต่พวกเขาจะแสดงออกด้วยความรู้สึกไม่สบายที่โรงเรียนและที่บ้าน นอกจากนี้เด็กบางคนอาจรู้สึกว่าอาการภูมิแพ้ทำให้เขาต้องแยกตัวเองออกจากเพื่อนคนอื่น

สิ่งสำคัญคือ อาการหงุดหงิด และอาการอื่นๆ เกิดจากปัญหาที่เกิดกับหู จมูก และลำคอ ซึ่งอาจทำให้เข้าใจผิดคิดว่าเป็นโรคสมาธิสั้น หากได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม อาการของเด็กจะสามารถควบคุมได้ และจะป้องกันปัญหาเกี่ยวกับการเรียนและพฤติกรรมได้

อาการของจมูกอักเสบจากโรคภูมิแพ้มีสาเหตุจากอย่างอื่นเช่นกัน โดยทั่วไปมักเป็นโรคหวัด ตัวอย่างเช่น โรคจมูกอักเสบจากการติดเชื้อ การติดเชื้อส่วนใหญ่มักเป็นเพียงระยะเวลาสั้น โดยอาการจะดีขึ้นภายใน 3-7 วัน

หลายคนมีอาการคัดจมูกกำเริบหรือมีอาการเรื้อรัง มีการผลิตน้ำมูกมากเกินไป มีอาการคัน และอาการทางจมูกอื่นๆ ซึ่งคล้ายกับโรคจมูกอักเสบภูมิแพ้ ในกรณีนี้สาเหตุไม่ใช่มาจากการแพ้

 

ขอบคุณที่มา : https://www.honestdocs.co/hay-fever-rhinitis